HowTo UGGp-01 แหล่งข้อมูลอ้างอิงในการดำเนินงานขอ UNESCO Global Geopark

แหล่งข้อมูลอ้างอิงในการดำเนินงานขอ UNESCO Global Geopark

อุทยานธรณีโลก ยูเนสโก (UNESCO Global Geoparks: UGGp) 

HowTo UGGp คู่มือปฏิบัติสู่ UNESCO Global Geopark

แหล่งข้อมูลอ้างอิงในการดำเนินงานขอ UNESCO Global Geopark

การสมัครเป็น อุทยานธรณีโลกยูเนสโก (UNESCO Global Geopark: UGGp) ต้องอาศัยข้อมูลจำนวนมาก ตั้งแต่แผนที่ธรณีวิทยา งานวิจัย กฎหมาย คำสั่งแต่งตั้งคณะทำงาน แผนบริหาร ข้อมูลชุมชน หลักฐานกิจกรรม ไปจนถึงผลลัพธ์ด้านการอนุรักษ์ การศึกษา และเศรษฐกิจท้องถิ่น

ความท้าทายจึงไม่ใช่เพียง “หาเอกสารให้ได้มากที่สุด” แต่ต้องตอบให้ได้ว่าเอกสารแต่ละชิ้นมาจากไหน เชื่อถือได้เพียงใด เป็นข้อมูลล่าสุดหรือไม่ ใช้ตอบข้อกำหนดข้อใด และมีหลักฐานต้นฉบับให้ผู้ประเมินตรวจสอบหรือไม่

บทความตอนนี้จะพาผู้ปฏิบัติงานจัดระบบแหล่งข้อมูลตั้งแต่เริ่มต้น พร้อมแนะนำแหล่งอ้างอิงสำคัญ 20 แหล่ง ซึ่งสามารถใช้เป็นจุดเริ่มต้นในการสร้างฐานข้อมูลและทะเบียนหลักฐานของอุทยานธรณี

ทำไมแหล่งอ้างอิงจึงสำคัญ

UNESCO กำหนดให้พื้นที่สมัครมีมรดกทางธรณีวิทยาที่สำคัญระดับนานาชาติ มีองค์กรบริหารที่ได้รับการยอมรับตามกฎหมาย มีแผนบริหารที่ครอบคลุม และมีส่วนร่วมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่ นอกจากนี้ยังต้องแสดงความเชื่อมโยงระหว่างธรณีวิทยากับมรดกธรรมชาติ วัฒนธรรม และการพัฒนาที่ยั่งยืน UNESCO Global Geoparks

ข้อกล่าวอ้างเหล่านี้ไม่สามารถพิสูจน์ด้วยข้อความประชาสัมพันธ์เพียงอย่างเดียว ตัวอย่างเช่น หากระบุว่าแหล่งหินแห่งหนึ่งมีความสำคัญระดับนานาชาติ ต้องมีงานวิจัยที่ผ่านการพิจารณาทางวิชาการ และต้องเปรียบเทียบกับแหล่งลักษณะเดียวกันในพื้นที่อื่นของโลก หากระบุว่าชุมชนได้รับประโยชน์ ต้องมีข้อมูลแสดงบทบาท รายได้ โอกาส หรือผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นจริง

แหล่งอ้างอิงจึงทำหน้าที่เป็น “สะพานเชื่อม” ระหว่างสิ่งที่พื้นที่กล่าวอ้างกับสิ่งที่ผู้ประเมินสามารถตรวจสอบได้

แหล่งข้อมูล 4 ระดับที่ต้องจัดเตรียม

1. ข้อกำหนดและแบบฟอร์มทางการ

เป็นเอกสารที่ตอบว่า UNESCO ต้องการอะไร เช่น Operational Guidelines, Application Dossier, Self-Evaluation Form และ Checklist เอกสารกลุ่มนี้ต้องถือเป็นต้นฉบับหลัก หากคำแนะนำจากเว็บไซต์หรือคู่มืออื่นขัดกับเอกสารทางการ ต้องกลับไปตรวจสอบกับ UNESCO

2. หลักฐานทางวิทยาศาสตร์

ประกอบด้วยแผนที่ธรณีวิทยา รายงานสำรวจ บทความวิชาการ วิทยานิพนธ์ ฐานข้อมูลฟอสซิล และผลการตรวจสอบจากผู้เชี่ยวชาญ ใช้ยืนยันชนิดหิน อายุ กระบวนการเกิด ลำดับชั้นหิน ธรณีสัณฐาน และความสำคัญของแหล่ง

3. หลักฐานทางกฎหมายและการบริหาร

ประกอบด้วยประกาศจัดตั้ง ขอบเขตพื้นที่ สถานภาพที่ดิน กฎหมายคุ้มครอง คำสั่งคณะกรรมการ แผนแม่บท แผนปฏิบัติการ งบประมาณ บุคลากร และบันทึกความร่วมมือ

4. หลักฐานการดำเนินงานและผลลัพธ์

ประกอบด้วยรายงานกิจกรรม หลักสูตร สื่อการเรียนรู้ รายชื่อผู้เข้าร่วม แบบประเมิน ข้อมูลผู้เยี่ยมชม รายได้ของเครือข่ายชุมชน การติดตามสภาพแหล่ง และผลการพัฒนาผู้ประกอบการ

หลักฐานทั้งสี่ระดับต้องเชื่อมถึงกัน เช่น แผนแม่บทกำหนดกิจกรรมใด งบประมาณมาจากไหน ใครเป็นผู้ดำเนินการ เกิดผลงานอะไร และวัดผลสำเร็จด้วยข้อมูลใด

วิธีค้นหาและคัดเลือกแหล่งข้อมูลแบบ Step-by-Step

ขั้นที่ 1 เริ่มจากข้อกำหนด ไม่ใช่เริ่มจากเอกสารที่มี

ให้เปิด Operational Guidelines, Application Dossier และ Checklist แล้วแยกหัวข้อที่ต้องตอบออกเป็นรายการ จากนั้นจึงค้นหาว่าพื้นที่มีหลักฐานอะไรอยู่แล้ว วิธีนี้ช่วยป้องกันการรวบรวมเอกสารจำนวนมากแต่ไม่ตรงกับสิ่งที่ UNESCO ต้องการ

Checklist จำนวน 101 คำถามเป็นเครื่องมือช่วยประเมินความพร้อม แต่ UNESCO ระบุว่าไม่ใช้แทน Application Dossier หรือ Self-Evaluation Form Checklist for Aspiring UNESCO Global Geoparks

ขั้นที่ 2 กำหนดคำค้นทั้งภาษาไทยและอังกฤษ

ตัวอย่างคำค้นทางธรณีวิทยาควรประกอบด้วยชื่อแหล่ง ชื่อหน่วยหิน อายุทางธรณีวิทยา จังหวัด ลุ่มน้ำ หรือชื่อผู้วิจัย ส่วนคำค้นภาษาอังกฤษควรใช้ชื่อทางวิทยาศาสตร์และชื่อพื้นที่หลายรูปแบบ เพราะงานวิจัยเก่าอาจสะกดชื่อไม่เหมือนเอกสารปัจจุบัน

ขั้นที่ 3 ตามหาต้นฉบับ

หากพบข้อมูลจากข่าว บทความ หรือสื่อสังคมออนไลน์ ต้องตามกลับไปยังรายงานวิจัย ประกาศราชการ ฐานข้อมูล หรือหน่วยงานต้นทาง ไม่ควรอ้างข้อมูลต่อกันหลายทอด เพราะอาจทำให้ตัวเลขและความหมายคลาดเคลื่อน

ขั้นที่ 4 ตรวจสอบคุณภาพ

ให้ตรวจอย่างน้อย 6 เรื่อง ได้แก่ ผู้จัดทำ ปีเผยแพร่ วิธีเก็บข้อมูล ขอบเขตพื้นที่ ความสอดคล้องกับแหล่งอื่น และความสามารถในการตรวจสอบย้อนกลับ หากข้อมูลสำคัญขัดแย้งกัน ห้ามเลือกข้อมูลที่ดูเหมาะสมที่สุดเอง แต่ต้องส่งให้ผู้เชี่ยวชาญหรือหน่วยงานเจ้าของข้อมูลตรวจสอบ

ขั้นที่ 5 ลงทะเบียนและกำหนดรหัส

เอกสารทุกชิ้นควรมีรหัส เช่น GEO สำหรับธรณีวิทยา CON สำหรับการอนุรักษ์ MAN สำหรับการบริหาร EDU สำหรับการศึกษา COM สำหรับชุมชน และ FIN สำหรับงบประมาณ เพื่อให้ค้นหาและเชื่อมกับข้อกำหนดได้ง่าย

ตัวอย่างแหล่งข้อมูลอ้างอิง 20 แหล่ง

กลุ่มข้อกำหนดและการสมัคร

1. UNESCO Global Geoparks: About ใช้ตรวจสอบคำนิยาม หลักการ องค์ประกอบพื้นฐาน และแนวคิด Bottom-upUNESCO Global Geoparks – About

2. Operational Guidelines for UNESCO Global Geoparks เอกสารแม่บทสำหรับตรวจคุณสมบัติ ขอบเขต การบริหาร การคุ้มครอง และเครือข่ายOperational Guidelines

3. Statutes of the International Geoscience and Geoparks Programme ใช้อ้างอิงโครงสร้าง IGGP และกลไกพิจารณา UNESCO Global GeoparkIGGP Statutes and Operational Guidelines

4. Application Dossier for UNESCO Global Geoparks ใช้กำหนดโครงสร้างข้อมูลและเอกสารแนบที่ต้องจัดเตรียมApplication Dossier

5. Checklist to Define an Aspiring UNESCO Global Geopark ใช้ตรวจความพร้อมเบื้องต้น 101 คำถามและค้นหาช่องว่างSelf-Evaluation Checklist

6. Explanatory Notes of the Checklist ใช้อ่านคำอธิบายและตัวอย่างเพิ่มเติมสำหรับคำถามที่มีเครื่องหมายกำกับChecklist Explanatory Notes

7. UNESCO Global Geoparks Application Process ใช้ออกแบบ Roadmap ตั้งแต่เตรียมพื้นที่จนถึงการพิจารณาApplication Process

8. Submit a UNESCO Global Geopark Proposal ใช้ตรวจวันที่ ช่องทาง เอกสาร และเงื่อนไขล่าสุดในปีที่จะสมัคร Submit a Geopark Proposal

9. Guidelines for Field Inspection Missions ใช้เตรียมเส้นทาง บุคลากร ผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย และหลักฐานสำหรับการตรวจพื้นที่Field Inspection Guidelines

10. Guidelines for International Geological Significance ใช้จัดทำหลักฐานและการเปรียบเทียบเพื่อพิสูจน์ความสำคัญระดับนานาชาติInternational Geological Significance Guidelines

กลุ่มเครือข่ายและการรักษามาตรฐาน

11. รายชื่อ UNESCO Global Geoparks และเครือข่ายภูมิภาค ใช้ตรวจสอบรายชื่อทางการและเลือกพื้นที่สำหรับการศึกษาเปรียบเทียบList of UNESCO Global Geoparks

12. Revalidation, Area Modification and Renaming ใช้เรียนรู้ข้อกำหนดการประเมินซ้ำและการรักษาคุณภาพระยะยาวRevalidation Guidelines

13. Global Geoparks Network ใช้ติดตามกิจกรรม การประชุม การอบรม และการแลกเปลี่ยนเรียนรู้Global Geoparks Network

14. GGN Code of Ethics ใช้เป็นกรอบจรรยาบรรณ โดยเฉพาะการบริหารและการจัดการวัตถุทางธรณีวิทยาGGN Code of Ethics

15. Asia Pacific Geoparks Network ใช้วางแผนความร่วมมือกับเครือข่ายอุทยานธรณีในภูมิภาคเอเชีย–แปซิฟิกGGN Regional Networks

กลุ่มข้อมูลประเทศไทยและกรณีศึกษา

16. ชุดข้อมูลประกาศจัดตั้งอุทยานธรณีในประเทศไทย ใช้ตรวจสอบสถานะและเอกสารประกาศของอุทยานธรณีแต่ละระดับประกาศจัดตั้งอุทยานธรณีในประเทศไทย

17. แผนที่ธรณีวิทยารายจังหวัด กรมทรัพยากรธรณี ใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานของหน่วยหินและธรณีวิทยาระดับจังหวัดแผนที่ธรณีวิทยารายจังหวัด

18. ระบบข้อมูลเชิงพื้นที่ด้านอุทยานธรณี ใช้ตรวจสอบข้อมูลขอบเขต แหล่งธรณีวิทยา มรดกธรณี และเครือข่ายเบื้องต้น โดยต้องตรวจซ้ำกับข้อมูลภาคสนามระบบข้อมูลเชิงพื้นที่ด้านอุทยานธรณี

19. Satun UNESCO Global Geopark กรณีศึกษาของประเทศไทยด้านฟอสซิล การศึกษา การท่องเที่ยว และชุมชนSatun UNESCO Global Geopark

20. Khorat UNESCO Global Geopark กรณีศึกษาจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือด้านบรรพชีวินวิทยา การสื่อความหมาย และการพัฒนาพื้นที่Khorat UNESCO Global Geopark

แบบทะเบียนหลักฐานที่ควรจัดทำ

ทะเบียนหลักฐานกลางควรมีคอลัมน์อย่างน้อยดังนี้

• รหัสหลักฐาน

• ชื่อเอกสารหรือชุดข้อมูล

• ประเภทข้อมูล

• หน่วยงานหรือผู้จัดทำ

• ปีเผยแพร่และวันที่ปรับปรุง

• URL หรือสถานที่เก็บต้นฉบับ

• ข้อกำหนด UNESCO ที่เกี่ยวข้อง

• เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบ

• สถานะการตรวจสอบ

• ความสอดคล้องของภาษาไทย–อังกฤษ

• ข้อจำกัดหรือข้อมูลที่ยังขาด

• วันที่ทบทวนครั้งต่อไป

ไฟล์ต้นฉบับควรเก็บแบบอ่านอย่างเดียว ส่วนไฟล์ที่ใช้ทำงานควรเป็นสำเนาและมีเลขรุ่น เพื่อป้องกันการแก้ไขต้นฉบับหรือเกิดเอกสารหลายฉบับที่ไม่ทราบว่าฉบับใดเป็นปัจจุบัน

ข้อผิดพลาดที่ต้องหลีกเลี่ยง

ข้อผิดพลาดสำคัญคือใช้ข้อมูลประชาสัมพันธ์แทนงานวิจัย นำพิกัดจากแผนที่ออนไลน์มาใช้โดยไม่ตรวจภาคสนาม ใช้จำนวนผู้เข้าร่วมกิจกรรมแทนผลลัพธ์ของโครงการ และอ้างความสำคัญระดับนานาชาติโดยไม่มี Comparative Analysis

สำหรับอุทยานธรณีอุบลราชธานี ข้อมูลที่ยังต้องตรวจสอบจากเอกสารปัจจุบัน ได้แก่ ขอบเขตล่าสุด จำนวนและสถานะของแหล่งในทะเบียน องค์กรบริหาร งบประมาณต่อเนื่อง และหลักฐานความสำคัญระดับนานาชาติของแหล่งหลัก Mr. Rock จึงยังไม่ควรระบุตัวเลขหรือข้อสรุปเหล่านี้จนกว่าจะได้รับเอกสารยืนยันจากหน่วยงานเจ้าของข้อมูล

Checklist หลังจบบทนี้

ผู้อ่านควรตรวจว่าได้ดำเนินการครบหรือไม่ ได้แก่ ดาวน์โหลดเอกสาร UNESCO ฉบับหลัก จัดทำบัญชีคำถามจาก Application Dossier สำรวจเอกสารที่พื้นที่มีอยู่ กำหนดรหัสหลักฐาน จัดตั้งพื้นที่เก็บข้อมูลกลาง ระบุเจ้าของข้อมูล และทำรายการข้อมูลที่ยังขาด

หากยังไม่สามารถระบุได้ว่าเอกสารแต่ละชิ้นใช้ตอบข้อกำหนดใด แสดงว่าฐานข้อมูลยังเป็นเพียงคลังไฟล์และยังไม่ใช่ระบบหลักฐานพร้อมประเมิน

สรุป

แหล่งข้อมูลที่ดีต้องเชื่อถือได้ เป็นปัจจุบัน และเชื่อมโยงกับข้อกำหนดอย่างชัดเจน พื้นที่ไม่จำเป็นต้องมีคำตอบครบตั้งแต่วันแรก แต่ต้องรู้ว่าข้อมูลใดมีแล้ว ข้อมูลใดยังไม่มี ใครเป็นผู้รับผิดชอบ และจะตรวจสอบให้เสร็จเมื่อใด หลักสำคัญคือ หากไม่มีข้อมูลยืนยัน ให้บอกว่าไม่มีข้อมูล หากแหล่งอ้างอิงขัดแย้งกัน ให้ตรวจสอบเพิ่มเติม และห้ามคาดเดาเพื่อเติมช่องว่าง เพราะความน่าเชื่อถือของข้อมูลจะถูกตรวจทั้งในเอกสารสมัครและระหว่างการประเมินภาคสนาม

#HowToUGGp #UNESCOGlobalGeopark #อุทยานธรณีโลก #อุทยานธรณี #Geopark #Geoheritage #Geoconservation #ธรณีวิทยา #มรดกทางธรณีวิทยา #การอนุรักษ์ #ฐานข้อมูลอุทยานธรณี #หลักฐานการดำเนินงาน #การประเมินอุทยานธรณี #UbonGeopark #iok2u

.

------------------------

HowTo UGGp-00 ชุดคู่มือปฏิบัติสู่ UNESCO Global Geopark

.