Mountain101-02 ทำไมภูเขาสูงกว่า 8,000 เมตรของโลก จึงอยู่เฉพาะในเอเชีย?

Mountain101-02 ทำไมภูเขาสูงกว่า 8,000 เมตรของโลก จึงอยู่เฉพาะในเอเชีย?

ทำไมภูเขาสูงกว่า 8,000 เมตรของโลก จึงอยู่เฉพาะในเอเชีย? เบื้องหลังการกำเนิด "หลังคาโลก" จากพลังของแผ่นเปลือกโลก

หลังจากทำความเข้าใจว่าภูเขาเกิดขึ้นได้อย่างไรในบทที่ผ่านมา หลายคนอาจเกิดคำถามที่น่าสนใจว่า เหตุใดเมื่อมองรายชื่อภูเขาที่สูงที่สุดของโลก จึงพบว่าภูเขาที่มีความสูงเกิน 8,000 เมตรจากระดับน้ำทะเล ทั้ง 14 ยอด กลับตั้งอยู่ในทวีปเอเชียทั้งหมด ไม่มีแม้แต่ยอดเดียวในทวีปอเมริกา แอฟริกา ยุโรป หรือโอเชียเนีย ทั้งที่ทุกทวีปล้วนมีเทือกเขาสูงและภูมิประเทศอันยิ่งใหญ่ของตนเอง

คำตอบของคำถามนี้อยู่ลึกลงไปใต้พื้นโลก เพราะความสูงของภูเขาไม่ได้เกิดจากโชคหรือความบังเอิญ แต่เป็นผลจากการเคลื่อนที่ของแผ่นเปลือกโลกตลอดระยะเวลากว่า 100 ล้านปี กระบวนการนี้ได้สร้างภูมิประเทศที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของโลกขึ้นมา และยังคงดำเนินต่อไปแม้ในปัจจุบัน

ภูเขาสูงกว่า 8,000 เมตร มีเพียง 14 ยอดในโลก

ภูเขาที่มีความสูงมากกว่า 8,000 เมตร มีชื่อเรียกรวมกันว่า Eight-Thousanders ซึ่งเป็นเป้าหมายสูงสุดของนักปีนเขาทั่วโลก ยอดเขาทั้ง 14 ยอด กระจายตัวอยู่เพียงสองเทือกเขา คือ

• เทือกเขาหิมาลัย (Himalaya)

• เทือกเขาคาราโครัม (Karakoram)

ครอบคลุมพื้นที่ของ

• เนปาล

• จีน (เขตปกครองตนเองทิเบต)

• ปากีสถาน

• อินเดีย

ไม่มีประเทศหรือทวีปอื่นที่มียอดเขาสูงถึงระดับนี้

จุดเริ่มต้นของหิมาลัย เกิดจากการเดินทางของทวีปอินเดีย ย้อนเวลากลับไปประมาณ 120 ล้านปีก่อน โลกมีหน้าตาแตกต่างจากปัจจุบันอย่างมาก อินเดียในเวลานั้นยังไม่ได้เชื่อมต่อกับเอเชีย แต่เป็นแผ่นทวีปขนาดใหญ่ที่แยกตัวออกจากมหาทวีปกอนด์วานา (Gondwana) และเริ่มเคลื่อนตัวขึ้นทางเหนือผ่านมหาสมุทรเทธิส (Tethys Ocean) การเดินทางครั้งนี้กินเวลาหลายสิบล้านปี ก่อนที่แผ่นอินเดียจะชนเข้ากับแผ่นยูเรเซียเมื่อประมาณ 50–60 ล้านปีก่อน

เหตุการณ์นี้คือจุดกำเนิดของเทือกเขาหิมาลัย เมื่อแผ่นทวีปชนกัน จึงเกิดภูเขาที่สูงที่สุดในโลก การชนกันของแผ่นเปลือกโลกมีหลายรูปแบบ แต่กรณีของหิมาลัยเป็นการชนกันระหว่าง แผ่นทวีปสองแผ่น ที่มีความหนาและความหนาแน่นใกล้เคียงกัน ไม่มีแผ่นใดสามารถมุดลงใต้กันได้ทั้งหมด

แรงมหาศาลจึงทำให้

• ชั้นหินย่นตัว

• เปลือกโลกหนาขึ้น

• พื้นที่ถูกยกตัวสูงขึ้นหลายกิโลเมตร

จนกลายเป็น

• เทือกเขาหิมาลัย

• เทือกเขาคาราโครัม

• ที่ราบสูงทิเบต

ซึ่งรวมกันเป็นภูมิประเทศที่สูงที่สุดของโลก ที่ราบสูงทิเบต คือ ฐานรากของยอดเขาสูงที่สุด นอกจากแรงชนของแผ่นเปลือกโลกแล้ว อีกปัจจัยสำคัญคือ ที่ราบสูงทิเบต (Tibetan Plateau) ที่ราบสูงแห่งนี้มีความสูงเฉลี่ยประมาณ 4,500–5,000 เมตร จากระดับน้ำทะเล ครอบคลุมพื้นที่กว่า 2.5 ล้านตารางกิโลเมตร จึงได้รับสมญานามว่า "หลังคาโลก" (Roof of the World) เมื่อภูเขาเกิดขึ้นบนฐานที่สูงอยู่แล้ว ยอดเขาจึงสามารถทะยานขึ้นเกิน 8,000 เมตรได้ง่ายกว่าภูเขาที่เริ่มต้นจากพื้นที่ระดับต่ำ เปรียบได้กับการสร้างตึกบนยอดเนิน ย่อมสามารถทำให้ยอดอาคารสูงกว่าการสร้างบนพื้นที่ราบ

ภูเขาหิมาลัยยังคงเติบโต แม้เวลาจะผ่านมากว่า 50 ล้านปี แต่การเคลื่อนที่ของแผ่นอินเดียยังไม่หยุด ปัจจุบันแผ่นอินเดียยังคงเคลื่อนเข้าหาแผ่นยูเรเซียเฉลี่ยประมาณ 4–5 เซนติเมตรต่อปี ส่งผลให้ภูเขาหิมาลัยยังคงยกตัวสูงขึ้นเฉลี่ยประมาณ 4–10 มิลลิเมตรต่อปี ในขณะเดียวกัน ลม ฝน แม่น้ำ และธารน้ำแข็งก็กัดเซาะภูเขาอยู่ตลอดเวลา ทำให้เกิดการแข่งขันระหว่าง "การยกตัว" และ "การกัดเซาะ" ที่ดำเนินต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน

แล้วภูเขาในทวีปอื่นล่ะ?

ทุกทวีปล้วนมีภูเขาที่สูงและสวยงาม แต่กระบวนการกำเนิดแตกต่างกัน จึงไม่สามารถสร้างยอดเขาที่สูงเท่าหิมาลัยได้

จะเห็นได้ว่า ไม่มีทวีปใดเข้าใกล้ระดับ 8,000 เมตรเลย

ทำไมเทือกเขาแอนดีสจึงไม่สูงเท่าหิมาลัย?

เทือกเขาแอนดีส (Andes) ในอเมริกาใต้ เป็นเทือกเขาที่ยาวที่สุดในโลก แต่ยอดสูงสุดคือ Aconcagua สูงเพียง 6,961 เมตร สาเหตุเพราะแอนดีสเกิดจาก การมุดตัวของแผ่นมหาสมุทรนัซกา (Nazca Plate) ลงใต้แผ่นอเมริกาใต้ ซึ่งเป็นกระบวนการที่แตกต่างจากการชนกันของแผ่นทวีปสองแผ่น แม้จะก่อให้เกิดภูเขาสูงและภูเขาไฟจำนวนมาก แต่พลังในการยกตัวโดยรวมยังไม่มากพอที่จะสร้างยอดเขาระดับ 8,000 เมตร

ความพิเศษของภูเขาเหนือ 8,000 เมตร

เหนือระดับประมาณ 8,000 เมตร จะเข้าสู่บริเวณที่เรียกว่า Death Zone หรือ "เขตมรณะ" บริเวณนี้มีออกซิเจนเพียงประมาณหนึ่งในสามของระดับน้ำทะเล ทำให้ร่างกายมนุษย์ไม่สามารถปรับตัวให้อาศัยอยู่เป็นเวลานานได้ นี่คือเหตุผลที่การพิชิตยอดเขาเหล่านี้ต้องอาศัยการฝึกฝนอย่างหนัก การวางแผนอย่างรอบคอบ และหลายคณะเลือกใช้ออกซิเจนเสริมเพื่อเพิ่มความปลอดภัย 

นักท่องเที่ยวทั่วไปก็สัมผัสความยิ่งใหญ่ได้ แม้ยอดเขา 8,000 เมตรจะเหมาะสำหรับนักปีนเขามืออาชีพ แต่ผู้ที่ชื่นชอบธรรมชาติสามารถสัมผัสความงดงามของภูเขาเหล่านี้ได้จากเส้นทางเดินป่าระดับโลก เช่น

• Everest Base Camp (เนปาล)

• Annapurna Circuit (เนปาล)

• Manaslu Circuit (เนปาล)

• K2 Base Camp (ปากีสถาน)

• Fairy Meadows ชม Nanga Parbat (ปากีสถาน)

• Everest Base Camp ฝั่งทิเบต (จีน)

เส้นทางเหล่านี้เปิดโอกาสให้ผู้เดินทางได้ชมยอดเขาสูงระดับโลก ธารน้ำแข็ง วัฒนธรรมชาวเชอร์ปา และภูมิประเทศที่เกิดจากพลังของโลกโดยไม่จำเป็นต้องปีนถึงยอดเขา

เกร็ดความรู้ Mountain101

รู้หรือไม่?

• ภูเขาสูงกว่า 8,000 เมตรทั้ง 14 ยอด อยู่ในเอเชียทั้งหมด

• เอเวอเรสต์สูงกว่า Aconcagua ซึ่งเป็นยอดสูงสุดของอเมริกาใต้ถึง 1,888 เมตร

• เทือกเขาหิมาลัยยังคงสูงขึ้นทุกปี แม้จะถูกกัดเซาะตลอดเวลา

• ที่ราบสูงทิเบตได้รับสมญานามว่า "หลังคาโลก" เพราะมีความสูงเฉลี่ยมากที่สุดในโลก

สรุป

ภูเขาสูงกว่า 8,000 เมตรทั้ง 14 ยอดของโลกกระจุกตัวอยู่ในทวีปเอเชีย เพราะภูมิภาคนี้เป็นพื้นที่ที่เกิดการชนกันของแผ่นเปลือกโลกอินเดียและยูเรเซีย ซึ่งเป็นกระบวนการสร้างภูเขาที่ทรงพลังที่สุดบนโลก ประกอบกับการมีที่ราบสูงทิเบตเป็นฐานรองรับ ทำให้เกิดแนวเทือกเขาหิมาลัยและคาราโครัมที่สูงกว่าภูเขาในทุกทวีป

เมื่อเข้าใจต้นกำเนิดของ "หลังคาโลก" แล้ว การมองยอดเขาเอเวอเรสต์ K2 หรือคังเชนจุงกา จะไม่ใช่เพียงการมองภูเขาที่สูงที่สุดในโลก แต่คือการมองผลงานชิ้นเอกของธรรมชาติที่ใช้เวลาสร้างยาวนานหลายสิบล้านปี และยังคงเปลี่ยนแปลงอยู่จนถึงทุกวันนี้

#Mountain101 #Geology #MountainFormation #FoldMountains #VolcanicMountains #FaultBlockMountains #DomeMountains #ErosionalMountains #AdventureTravel #Nature #EarthScience #MountainTravel #UNESCO #TravelKnowledge #iok2uTravel

เที่ยวรอบโลก (Travel World)

-------------------------